| راهکار حفظ و تکامل وپرمحتواکردن مداحی
شرحی بر حدیث ولایت حمیدرضا ترقی
در بین ابزارهای مهمّ پیشرفت کشور، پدیدهی مدّاحی جایگاه ویژهای دارد. شما دارید کار میکنید، تلاش میکنید، و همانطور که گفتم، احتیاج دارد به پژوهش؛ باید آسیبشناسی بشود، باید راههای تکاملش پیدا بشود، باید محتواهای مناسب و شاید آهنگهای مناسب برای این کار آماده بشود، تهیّه بشود. مدّاحی را حفظ کنیم، نگه داریم، تکامل ببخشیم و از این پدیده استفاده کنیم.مقام معظم رهبری ۱۴۰۴/۰۹/۲۰
رهنمود های مقاممعظم رهبری به مداحان در روز میلاد حضرت فاطمه زهرا س حاکی از این بود که معظم له مداحی را بهمثابه یک نهاد فرهنگی–گفتمانی اثرگذار در جامعهپذیری دینی و سیاسی میدانند؛ نه صرفاً یک آیین عاطفی. بنابراین رهنمودهای ایشان راباید در چارچوب «تحول نهادی، کارکرد تمدنی، آسیبها و نیازهای پژوهشی راهبردی» تلقی کنیم.
لذا درشرح این حدیث ولایت به نکات زیر باید پرداخت ؛
۱. مداحی چیست؟ (از آیین تا نهاد گفتمانی) در منطق تمدن اسلامی–شیعی، مداحی سه کارکرد همزمان دارد:
# انتقال حافظه جمعی شیعه: مثل :عاشورا، امامت، ولایت، انتظار
# تربیت عاطفه دینی–سیاسی مثل :تبدیل ایمان ذهنی به تعهد اجتماعی
# بسیج اجتماعی در بزنگاهها مثل :انقلاب، دفاع مقدس، فتنهها، مقاومت
در جمهوری اسلامی، مداحی از یک آیین مذهبی محلی به یک(رسانهی مردمی غیررسمی با ضریب نفوذ اختیاری بالا)
تبدیل شده است.
۲. سیر تکامل مداحی (الگوی تحولی ۴ مرحلهای)
مرحله ۱: مداحی مناسکی (پیشامدرن) محور: مصیبتخوانی، مرثیه، هیئت محلی مخاطب: متدیّنین سنتی کارکرد: حفظ هویت
شیعه در فشار سیاسی
مرحله ۲: مداحی انقلابی (دهه ۴۰–۵۰) پیوند عاشورا با استکباروطاغوت ستیزی تولید «شهادتطلبی سیاسی» چهرههایی مثل:
کوثری، صادق آهنگرانِ
مرحله ۳: مداحی تمدنی–سیاسی (دهه ۷۰ تا ۹۰) باورود مفاهیم: ولایت فقیه/ جبهه مقاومت/ آمریکا و صهیونیسم /
مداح به «کنشگر گفتمانی» تبدیل میشود
مرحله ۴: مداحی رسانهای–پلتفرمی (وضعیت کنونی) هیئت = رسانه مداح = تاثیرگذار دینی مخاطب = توده متکثر (مؤمن، خاکستری، حتی معترض) این مرحله هم فرصت تمدنی است، هم محل بیشترین آسیب
. ۳. کارکردهای جامعهپذیری دینی و سیاسی مداحی
الف) جامعهپذیری دینی انتقال: توحید عملی سبک زیست فاطمی–حسینی اخلاق جمعی (ایثار، صبر، غیرت) ترویج
«دین برنامه زندگی» نه صرفاً دین بعنوان دانسته ی غیر عملی
ب) جامعهپذیری سیاسی :پذیرش قواره و ساختار سیاسی نظام اسلامی. باورمندی نسبت به برتری فقه سیاسی اسلام بر
مکاتب دیگر موجود درحل مشکلات بشر. شناخت جبهه حق/باطل .قاببندی دشمن ،(کفار ومعاندین و منافقین)
مشروعیتبخشی عینی به:مقاومت در برابر استکبار،حمایت از مظلومان، صیانت از استقلال ملی
۴. آسیبشناسی راهبردی مداحی معاصر
۱. تهیشدن معرفتی غلبه احساس بر معنا کمرنگ شدن مفاهیم: امامت عقلانیت دینی عدالت اجتماعی
۲. شخصمحوری و سلبریتیسم .جایگزینی «منِ مداح» به جای «پیام اهلبیت» وابستگی هیئت به برند فردی
۳. التقاط فکری و محتوایی: ورود ناخودآگاه: ادبیات سکولار موسیقی مبتذلشده تقلید بیضابطه ازآهنگهای طاغوتی
۴. افتراقسازی اجتماعی دوقطبیسازی خشن حذف عقلانیت و گفتگو تخریب سرمایه اجتماعی دین
۵. نفوذ شناختی دشمن پروژههای: عرفیسازی عزاداری تخلیه سیاسی هیئت تبدیل هیجان به اعتراض بیهدف
۵. دشمنشناسی: چرا مداحی هدف دشمن است؟ دشمن فهمیده که: مسجد و هیئت، آخرین «فضای اعتماد عمومی غیرحاکمیتی» اند. بنابراین راهبرد او: تخریب مرجعیت دینی هیئت بیاعتبارسازی مداحان انقلابی تقلیل هیئت به سرگرمی احساسی است
۶. پژوهشهای ضروری برای ارتقاء و مصونسازی مداحی
۱. پژوهشهای مبنایی (معرفتی) «فقه و کلام مداحی» بررسی نسبت:عاطفه و عقل بررسی نسبت اشک و شعور تحلیل قرآنی سوگ
و حزن فعال
۲. پژوهشهای گفتمانی و تمدنی نقش مداحی در مهندسی فرهنگی افکارعمومی نقش هیئت در: افزایش تابآوری اجتماعی نحوه مقابله با فتنه نرم
۳. پژوهشهای رسانهای و شناختی نقش مداحی درعملیات روانی علیه دشمن چگونه هیئت میتواندرسانه مقاومت شود چگونه مداح میتواند ضدپروپاگاندای دشمن باشد . تحلیل الگوریتمهای شبکههای اجتماعی بر هیئات
۴. مطالعات آسیبشناسی میدانی تحلیل محتواى اشعارهیئتی جامعهشناسی مخاطبان هیئت سنجش اثر مداحی بر نگرش
سیاسی نسل Z
۵ . مدلسازی راهبردی طراحی:«سند ملی مداحی تمدنی» نظام تربیت مداح تراز انقلاب بر اساس شاخصهای:معرفت،مسئولیت واثر اجتماعی او
۶. افق مطلوب: مداح تراز تمدنی مداح آینده باید: ذاکر + اندیشمند + رسانهشناس باشد؛ نه صرفاً صدای خوب. ازویژگیهای زیر برخوردارباشد: آگاه به قرآن و نهجالبلاغه متصل به مسائل واقعی جامعه ضدتحریف، ضددروغ، ضدافراط و غلو پیونددهنده ایمان و کنش اجتماعی |